Δευτέρα, 25 Ιούνιος 2018 16:20

Στην Κεφαλλονιά των ποιητών!

Στην Κεφαλλονιά του λαϊκού και του λόγιου στοιχείου. Στο ζύμωμα των ιδεών της Δύσης και της Ανατολής. Η γενιά των ποιητών μας, που μετέφεραν ένα πνεύμα λυρισμού, πατριωτισμού και νέων ιδεών από τις επαναστατικές ανησυχίες της «γειτονικής» Δύσης του Διαφωτισμού.

 

Η Επτανησιακή ποίηση με πρόσωπο αναφοράς και χρονολογικό ορόσημο τον Διονύσιο Σολωμό και την σχέση που είχαν ή δεν είχαν με εκείνον. Η ελάχιστη και αμελητέα Οθωμανική κατάκτηση στα νησιά, βοήθησε την πνευματική ανάπτυξη και την μεταλαμπάδευση των ιδεών του διαφωτισμού στις τέχνες. Το σημαντικότερο, βέβαια, ήταν ότι οι ιδέες αυτές δεν μεταφέρθηκαν αυτούσιες, αλλά σε αλληλεπίδραση και σύνθεση με την ντόπια κουλτούρα και κληρονομιά. Το εύγευστο πολιτιστικό χαρμάνι των Ιονίων Νήσων, συντίθεται από το γόνιμο «ανακάτεμα» του νεο-κλασικισμού και του ρομαντισμού. Γι’αυτό και οι επτανήσιοι υιοθετούν σταθερούς κλασικούς κανόνες, όπως η αρμονία και η ισορροπία, όμως αποδέχονται και στοιχεία του ρομαντικού πνεύματος, όπως το έντονο συναίσθημα, η πρωτοτυπία και η απελευθερωμένη φαντασία. Τα οποία θεριεύουν αγκαλιά με την ντόπια παράδοση και την κρητική λογοτεχνία. Το ενδιαφέρον της σχολής εστιάζεται σε θέματα σχετικά με την πατρίδα, τη θρησκεία και τη γυναίκα. Πέρα από την ποίηση στα Επτάνησα αναπτύχθηκαν και τα άλλα είδη λόγου, όπως το θέατρο, η αυτοβιογραφία, τα απομνημονεύματα και οι κριτικές μελέτες.

Με σημείο αναφοράς το Σολωμό διακρίνουμε τέσσερις ομάδες ποιητών: α) οι προσολωμικοί είναι αυτοί που προηγήθηκαν του μεγάλου ποιητή και έγραψαν πολιτικοκοινωνικά (σάτιρες – πατριωτικά τραγούδια) και αρκαδικά ποιήματα (φύση –έρωτας) β) οι σολωμικοί που έζησαν την εποχή του Σολωμού και επηρεάστηκαν από αυτόν γ) οι μετασολωμικοί που επιδόθηκαν περισσότερο σε μεταφράσεις και δ) οι εξωσολωμικοί, όπως ο Κάλβος και ο Βαλαωρίτης που δεν επηρεάστηκαν τόσο από τον Ζακυνθινό ποιητή. Επιπλέον, συναντάμε τους ελάσσονες και τους επιγόνους ποιητές, αναφορικά με την σχέση τους με την επτανησιακή σχολή.  


Μια νέα ελληνική λογοτεχνική και πολιτιστική ταυτότητα, πρόβαλλε μέσα στο επτανησιακό σταυροδρόμι, εκφρασμένη στην δημοτική γλώσσα και με χαρακτηριστικό την σύνθεση των ιδεών και των επιρροών.

Ποιο ήταν όμως, το εύφορο έδαφος, στο οποίο βρήκε ρίζα η επτανησιακή λογοτεχνική σχολή αλλά και ο ριζοσπαστισμός, ως πολιτικό και πολιτιστικό ρεύμα; τα στοιχεία που γονιμοποίησαν αυτή την ολιστικά επαναστατική κίνηση, μπορούμε συνοπτικά να τα παραθέσουμε, περίπου έτσι:

– Οι πνευματικές επαφές με τις πόλεις της Ιταλίας

– Η λειτουργία ιδιωτικών και δημόσιων εκπαιδευτηρίων και Ακαδημιών (με στόχο τη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας και της εθνικής ιδέας με την ίδρυση τοπικών φιλολογικών και επιστημονικών εταιρειών και Λεσχών)

– Η πλούσια κρητική πνευματική παράδοση (ύστερα από την κατάληψη της Κρήτης το 1669 και την μετακίνηση πολλών Κρητικών στα Επτάνησα).

– Πολλοί νεαροί γόνοι της ανερχόμενης αστικής τάξης ή μεγάλων οικογενειών γαιοκτημόνων ( πολλοί εκ των οποίων λογοτέχνες), όπως και πολλοί θρησκευτικοί ιεράρχες σπούδασαν σε ιταλικές πόλεις (18ο και 19ο αιώνα).

– Λειτούργησαν ανώτερες σχολές (περίοδος Επτανήσου Πολιτείας)

– Ιδρύθηκε στην Κέρκυρα, η Ιόνιος Ακαδημία, που διέδωσε τις ιδέες του Διαφωτισμού και τις αξίες της κλασσικής αρχαιότητας.

– Δυτικές και ανατολικές επιρροές αναμίχτηκαν.

– Αναδύθηκε το κοινωνικό (πρώιμα ταξικό) εξεγερσιακό  πνεύμα, ενάντια στην αποικιοκρατία, αλλά και τους ντόπιους δυνάστες.

– Διατηρήθηκε η ορθόδοξη πίστη και η εθνική συνείδηση, δίνοντας πολλούς αγωνιστές στον αγώνα ενάντια στην Οθωμανική κατάκτηση, αλλά ταυτόχρονα καλλιεργήθηκε ένα νέο επιστημονικό πνεύμα ενάντια σε εκκλησιαστικούς αναχρονισμούς και τη δεισιδαιμονία.

– Λειτούργησαν τα πρώτα τυπογραφεία, τον 19ο αιώνα, κ.α

Ένα έδαφος, ένας τόπος, λοιπόν, που μπορεί να εμπνεύσει και στις μέρες μας, μια γόνιμη ανατροπή, πρώτιστα πολιτιστική, καθώς η παρακμή και ο παρασιτισμός που ζούμε, αποτελεί το πρώτο στοιχείο που θέριεψε την οικονομική και πολιτική κρίση.     Η υποδούλωση ενός λαού και της κυριαρχίας στην κοινωνία του, πρώτα οικοδομείται στο ιδεολογικό πεδίο. Κάτι που πέτυχαν οι ελίτ τούτης της χώρας σε πολλά επίπεδα, όλα τα προηγούμενα χρόνια. Ας πορευτούμε κι ας εμπνευστούμε και πάλι, σε μια προσωπική και συλλογική διαπάλη για καθολική απελευθέρωση.

  Δημ. Ναπ. Γ

Πηγή kefalonitiko.wordpress.com